Een bedelaar zoekt extra inkomsten

Joannes, was een van de velen die in december 1743 naar de executieplek gebracht werden door de hardvochtige vervolgers van justitie. Hij stamde uit Nieuwstadt, was daar in 1690 geboren en in 1724 getrouwd met Maria Smits. Ook hij was een van de mannen die door Jan Roijen tijdens zijn scherp verhoor op zes december 1743 aangeduid was als iemand die het een en ander op zijn kerfstok had. Hij was echter al in een eerder stadium bij justitie in beeld gekomen, waardoor Roijen’s verklaring alleen maar bevestigend gewerkt had. Op dertien november al, deed het gerecht een onderzoek naar de bezittingen van Joannes, die toen al op kasteel Montfort vastzat. Men was dus al vrij zeker van zijn zaak, en wilde alvorens men de rechtszaak startte weten wat zijn spullen waard waren. Uit de eventuele opbrengst kon wellicht een deel van de kosten die justitie moest maken betaald worden. Op dertien november bezochten de schepenen Jessen en Feijen daartoe zijn woning. De inventaris is terug te vinden in een bewaard gebleven document in het RHCL te Maastricht. Het zal niet veel opgebracht hebben getuige de opsomming. Het huisje omvatte een keuken, kamer, een stal, een schuur en een zoldertje. Wat vond men er? In de keuken, drie stoeltjes, een bank, een lantaarn, wat borden en schotels, twee ijzeren potten en een paar lampen. In de kamer, een tarwevat, een meelzeef, een boterstang, een jas van de baas zelf en in de stal stonden drie koeien. De vrouw van Gardeniers zei overigens tegen de schepenen dat die niet van hun waren. Misschien waar, maar het was ook een veel gebruikte methode om het gerecht om de tuin te leiden. In de schuur lagen wat vruchten en op het zoldertje bevond zich een kleine hoeveelheid veekoeken. Armoe troef dus!

Joannes wordt voor het eerst verhoord

Men maakte haast, want de vagebond werd al op veertien november verhoord. Joannes beweerde ongeveer 53 jaar oud te zijn en zo’n 17 of 18 jaar met Maria gehuwd te zijn. In die tijd had hij zeven kinderen verwekt, waarvan er nu nog vijf in leven waren. De oudste was nu twaalf en de jongste anderhalf jaar oud. Volgens eigen zeggen werkten zowel hij als zijn vrouw op dit ogenblik. Hij geeft toe dat hij zich vijf jaar geleden met bedelen heeft bezig gehouden. Daartoe trokken hij, zijn vrouw en kinderen vooral in de buurt van Sittard, Geleen en Echt rond. Hij vertelt het gerecht dat hij in de avonduren steeds braaf terug naar huis is gegaan, en nooit zomaar een nacht is weggebleven. Hij had wel eens in Maastricht overnacht. Dat had echter te maken met zijn beroep als “vervoerder van vruchten”. In het verleden bracht hij wel vaker karren met vruchten naar Maastricht om daar te verkopen aan handelaren. Nadat secretaris Brandts hem nog eens voorgehouden heeft wat hij allemaal gezegd heeft, geeft Joannes aan bij zijn verklaringen te blijven en ondertekent als ongeletterde met een +!

Er komt een scherp verhoor

De rechters zijn niet overtuigd dat Gardeniers alles heeft verteld en besluiten twee dagen later om hem onder marteling te laten getuigen. Het succesrecept van een hardvochtig vervolgingssysteem! Onder invloed van de martelingen verklaarde hij dat hij meegedaan had aan de overval en moord bij Wintraecken te Sittard en de inbraak bij de heer Clemens in dezelfde plaats. De rechtbank acht hem na het onpartijdige advies van drie externe schepenen ingewonnen te hebben, “rijp” voor executie door ophanging. Het stoffelijk overschot zou aan de galg blijven hangen totdat het vergaan was. De opbrengst van zijn bezit zou aangewend worden om er een deel van de kosten van de rechtszaak mee te voldoen. Aldus het proces-verbaal van 17 december. Zes dagen later kwam zijn einde!

landloper_door_pieter_quast_1634

Landloper door Pieter Quast

Met dank aan de site “Bokkenrijders en afstammelingen” en het RHCL Maastricht

  • wordt bijgewerkt
Advertenties