De “brave” veldbode

Hendrik, braaf was hij niet, werd op 22 februari 1687 in Schinnen geboren. Van beroep was hij veldbode en hij woonde in een huisje achter de kerk. In het dorp stond hij ook bekend als Hendrik de Wit of kende men hem met de bijnaam Mariën Hentjen ( Hendrik van Marie). Hendrik had zogezegd een functie die de nodige verantwoordelijkheid met zich mee bracht, maar ook eentje die gezag kon uitstralen. Als veldbode of schutbode was hij belast met het toezicht op de veldgewassen in zijn gebied. Omdat een veldbode vaak de regio afliep, werd hij meermaals ook aangesteld als gerechtsbode. Een veldbode werd door de landvoogd benoemd, beëdigd en ook, als daartoe aanleiding was, uit zijn functie ontheven. De veldbode kon uit hoofde van zijn functie personen of vee die zich op het terrein van een ander bevonden aanhouden (schutten) en opbrengen naar de schout. Hendrik was in 1717 getrouwd met de acht jaat jongere Mechtild Mengelers. In 1725 kregen ze een zoon, Leonardus Witmakers. Er rezen allerlei verdenkingen tegen Witmakers senior. Zijn naam werd regelmatig genoemd door gevangen zittende delinquenten en het kon bijna niet andders of hij werd op 22 oktober 1743 aangehouden en naar het “gevangenenhotel” Huis Ter Borch vervoerd. Een maand later al besloten de schout en de schepenen hem aan een scherp verhoor oftewel marteling door de beul te onderwerpen. In eerste instantie werden bij hem de duimschroeven en een “ weenigh scrouwen op een been” aangebracht, aldus de rechtbank. Die exercitie was al voldoende om Hendrik een hele lading “kennissen uit het milieu” te laten ophoesten. Al degenen die we recent met een artikel vereerd hebben kwamen voorbij. Er waren ook wat nieuwe gezichten, zoals Jan Sijben, ook wel “Witsjanneke” genoemd, of Joannes Craens en Rick Witmakers uit Schinnen. Hendrik noemde wel twintig personen, en als toetje vermeldde hij dat er nog een aanmerkelijk aantal rovers bij waren geweest die hij niet van naam kende.

Hendrik’s wapenfeiten

Hendrik vertelde dat hij op aanraden van Peter Schols met een groep bendeleden meegegaan was naar het Rooth bij Bemelen om daar de alleenwonende mevrouw Duijckers te beroven. Dat leek te lukken, maar de gezellen moesten op de vlucht slaan toen mensen uit de buurt alarm sloegen. Hendrik had daar als taak om in een aangrenzende weide op wacht te staan met een stok als wapen. Justitie had op die eerste dag heel wat werk aan Witmakers, want een dag bleek niet genoeg om alle dieverijen boven tafel te krijgen. Op 26 november 1743 begon de rechtbank aan de “tweede zitting!! Hendrik werd uit zijn smerige cel naar boven gehaald en men kon beginnen. Hendrik vertelde hoe opnieuw Peter Schols hem onder het genot van de nodige brandewijntjes in een herberg ertoe verleid had om mee te gaan naar Sittard. Daar waren de bendeleden van plan om een overval op de winkel van Seigneur Clement aan de Steenweg te plegen. Het was de taak van Hendrik om er als schildwacht te functioneren. Volgens Hendrik hadden de mannen aan de naar buiten gedragen zakken te oordelen heel wat winkelwaren uit het huis geroofd en kreeg hij van de oude vilder Klinckerts uit Hoensbroek twaalf stuivers voor zijn medewerking! Vlotjes bekende hij ook zijn aandeel in de inbraak en diefstal in de kerk van Spaubeek. Liever opbiechten dan weer op tortuur was nu zijn motto. Hij wist nu hoe duivels de pijnen waren die de scherprechter met zijn marteltoestellen veroorzaakte. Peter Schols was ook nu weer de grote organisator en regelneef geweest en had bepaald dat ze zich in de buurt van de kerk zouden verzamelen. Daar moest Witmakers samen met Lambert Cremers op de uitkijk staan in de wei naast het huis van Matthijs Stassen. Nadat het karwei geklaard was, gingen ze in het holst van de nacht richting Nagelbeek. Daar kreeg hij van “bankier” Klinckerts twee schellingen voor zijn medewerking met de bijgaande mededeling dat hij de volgende keer wat meer zou ontvangen. Eerlijk gezegd was het ook niet veel. Er kwam geen einde aan zijn avonturen. Er waren nog heel wat doelen die in de wijde regio een bezoek waard waren voor de mannen van de nacht.

  • wordt vervolgd door deel twee
Advertenties