De Antonieten waren een Franse kloosterorde die opgericht werd ter bestrijding van het St.Antoniusvuur ( gangrene, vallende ziekte) en de verzorging van pest- en lepralijders.  St.Antoniusvuur kon ontstaan door het eten van roggebrood dat gemaakt was van beschimmeld graan. Mogelijke remedies waren het drinken van wijn, het niet meer eten van roggebrood en lichaamsbeweging. De orde was vernoemd naar Antonius Abt, de stichter van de orde, die omstreeks de derde/vierde eeuw in Egypte leefde en werkte. Hun oorspronkelijke klederdracht bestond uit een bruin habijt met een blauw St.Antoniuskruis in de vorm van een T. Verder droegen ze een klokje of een belletje dat aan het habijt met een band bevestigd was. De Antonieten waren de eerste kloosterorde die zich in Maastricht vestigde. Dat gebeurde in 1209 als filiaal van het Franse moederklooster in Pont-à-Mousson. De orde die steeds minder dan tien leden telde, bevond zich tegen de noordelijke stadsomwalling aan de Maas. De Antonieten bedelden om in hun onderhoud te voorzien, maar hadden desondanks bezittingen. Die lagen zowel in als buiten de stad. Tot hun eigendommen behoorde het St.Antoniusieiland en de Hof Sint Antoniusbank bij Bemelen. De overste van deze kleine gemmeenschap onderwees arme kinderen, waardoor hij de naam preceptor droeg. Volgens een regel van de orde moest deze persoon altijd een Fransman zijn. De paus hief dit voorschrift echter bij de aanstelling van de eerste Maastrichtse preceptor in 1418 op. Degene die preceptor zou worden, moest bij zijn aanstelling een bedrag van honderd of honderd twintig mark zilver aan de curie te Rome betalen. De deken van Sint Servaas had als bewaarder van de rechten het recht om de preceptor of commandeur te benoemen. Maastricht heeft niet zo veel gemerkt van de goede werken van deze orde. Een hospitaal dat volgens de orderegels altijd bij het klooster aanwezig moest zijn, is er nooit gekomen!  De overste moest op bepaalde feestdagen in de kleding van een kapelaan van de Sint Servaas deel uitmaken van de processie. De ordeleden stonden min of meer buiten de gemeenschap en trokken zich niets aan van een door de paus in 1634 goedgekeurde hervorming van de orde.

De Staatse overheid probeerde vanaf het jaar 1632 greep te krijgen op het reilen en zeilen van het clubje. De paters trachtten met alle middelen de bemoeienissen van de Haagse overheid te dwarsbomen. Commandeur Vaex wendde zelfs voor dat zijn klooster protectie genoot van de Franse koning. Hij bevestigde daartoe het wapenschild van de koning boven de hoofdingang om zo duidelijk te maken dat anderen er niets te zeggen hadden.  De Staten-Generaal negeerde deze z.g. bescherming. Het klooster telde in 1780 nog maar drie paters in de vorm van een boerenzoon uit Wolder, en de zonen van een herbergier en een winkelier. Daarnaast waren er nog twee leken in het klooster woonachtig. De bisschop van Luik ging in april 1783 akkoord met het besluit van de Staten-Generaal om het klooster op te heffen.  De Sint Antoniuskerk zou op een juli van dat jaar sluiten. De drie paters en de twee lekenbroeders werden onderdeel van het O.L.Vrouwekapittel. Het vermogen van het klooster, meer dan vijftien duizend gulden, werd gebruikt om  vijf prebenden te vormen voor de overgestapte leden. De Staten vonden dat aantal te gortig en verminderden de prebenden tot drie en driekwart. Liturgische gewaden en vaatwerk gingen bij de verkoop van de kloostergoederen voor taxatieprijs naar de O.L.Vrouwekerk. Het klooster zelf werd drie jaar later aan een particulier iemand verkocht. Deze persoon, die het pand gedeeltelijk in woningen veranderde, zou niet veel plezier beleven aan zijn belegging! Toen de Franse troepen in 1794 vanuit het noord-westen de stad naderden, schoten de deze zich in op de toren van de kerk.  Klooster en kerk werden deels vernield in raakten in brand. De overblijfselen werden in 1848 bij de aanleg van het kanaal Luik-Maastricht afgebroken.

Bron: Historische encyclopedie Maastricht en Middeleeuwse kloosters in Maastricht door Theo Bakker.

antonieten-maquettemaastricht1750detail-2

Kerk en klooster op de beroemde maquette naar Franse tekeningen uit 1748-1749

Advertenties