Tegenwoordig worden alle van Butkens afkomstige “preuves” van voor de veertiende eeuw als vervalsingen beschouwd. Ook een deel van zijn in de veertiende eeuw geproduceerde stukken wordt met zeer grote argwaan bekeken. Butkens werd overigens al door tijdgenoten zoals Aernout van Buchel en Carel van Riedwijk van het vervalsen van oorkondes en van het afbeelden van verzonnen heraldische gedenktekens beschuldigd. De historici van de generatie 1970 tot heden lieten het wat Borgharen betreft, zo gezegd allen om ons onbekende redenen afweten. Was het onderwerp niet interessant genoeg? Was het bestaande archief te onvolledig, of is het puur toeval? Wellicht kan het ontbreken van een eigen heemkundevereniging te Borgharen ook een rol gespeeld hebben. In veel gevallen hebben deze verenigingen niet alleen in eigen kring, maar ook daarbuiten interesse gewekt om aandacht te besteden aan hun eigen plaatselijke historie. Toch moeten de voorhanden zijnde archiefstukken mijns inziens toereikend genoeg geweest zijn om een volledig boek aan de prachtige historie van deze heerlijkheid te kunnen wijden. Duik je dieper in vooral de externe bronnen, dan ontdek je op velerlei plekken tegengestelde informatie.

In elk geval is het niet verstandig om in goed vertrouwen de gegevens van de verschillende op internet aanwezige genealogische forums klakkeloos over te nemen. Deze spreken elkaar tegen en geven zeer vaak foutieve data. Toch is het gebruik van internet in zekere zijn ook onmisbaar. Men krijgt sneller toegang tot bronnen die normaal gesproken in fysieke zin niet makkelijk bereikbaar zouden zijn. Een bijkomend voordeel is, dat zeer gericht zoeken naar informatie vaak nieuwe aanverwante bronnen oplevert. Of de resp.heren en vrouwen van Borgharen een zegen zijn geweest voor het dorp of een kwelling is de vraag? In principe ging het bij deze families net zoals bij de huidige elites voornamelijk om vergroting en handhaving van hun macht. Ze stamden doorgaans uit rijke oudere geslachten, hadden her en der vele bezittingen,bezaten overerfde of verworven titels, en waren zeer verbonden aan de regerende machthebbers aan wie ze hun positie immers deels ontleenden. In dit scenario vervulden de inwoners van het dorp Borgharen zeer lang lange tijd een uiterst ondergeschikte rol. Over deze bewoners is jammer genoeg veel minder bekend, dan over de elkaar opvolgende adellijke personen die op grond van hun titels macht konden uitoefenen. Zij gebruikten en misbruikten hun ingezetenen waar het maar kon. De heren waren in vele gevallen geletterd, hadden bedienden, bezaten elders in de regel nog andere goederen waaruit revenuen binnen vloeiden, en spanden bij voortduring processen aan tegen degenen die in hun ogen hun belangen schaadden.

Inwoners werden op grond van overerfde heerlijke rechten gehouden herendiensten te verrichten voor hun heer, en waren onderworpen aan het betalen van belastingen. Dat de leefsituatie van zijn ingezetenen vaak abominabel was, interesseerde de heer niet al te veel, hetgeen moge blijken uit de vele processen die de opeenvolgende heren tegen inwoners voerden. Die gingen vrijwel allen over handhaving van bezit, macht en onderworpenheid. Ik heb er vrij snel voor gekozen om de bronnen zoals deze in de noten vermeld worden, zo dicht mogelijk op de tekst te laten volgen, hetgeen mijns inziens de leesbaarheid enkel zal verbeteren. Gaandeweg het onderzoek heb ik een min of meer omlijnd idee gekregen over de opzet en indeling van het boek. Naast de beschrijving van de adellijke geslachten, wilde ik ook aandacht besteden aan zaken die een meer algemene context vertegenwoordigen. Zij zijn eveneens essentieel om de de toenmalige tijdsgewrichten te kunnen begrijpen. Niet alleen de juridische situatie van de heerlijkheid, de spelling en de wijze waarop men daar mee omging, de religie en haar problematieken krijgen aandacht, ook alledaagse zaken komen voorbij. Zij immers zijn daar zeer interessant waar ze ons een inkijk geven in het normale leven van de toenmalige tijden.

Uit het boek van Jo Visser (Vromen) All copyrights reserved

Baron Charles Servais de Rosen

Baron Charles Servais de Rosen